(pagina bijgewerkt: november 2018)

“Pesten vind ik niet leuk"


 Pesten aanpakken met de No-Blame methode


Pesten is een probleem dat op elke school voorkomt.
Een pestvrije school is een illusie, maar er moet wel naar gestreefd worden.
Een zorgbrede school kan de ogen niet sluiten voor het pestprobleem.

Uit onderzoek dat de universiteit van Gent deed, blijkt dat één  op  vier kinderen in het basisonderwijs regelmatig of vaker slachtoffer is van pesterijen en dat  16 % regelmatig of vaker andere leerlingen pest.

Lange tijd was het probleem nog taboe.  Er werden natuurlijk kinderen gepest op school, maar daar zweeg men liever over.  De jongste jaren is er meer onderzoek naar verricht, er werd veel over geschreven en er kwamen actieprogramma’s.
Maar daarmee is de zaak niet opgelost.  Even een lesuur praten over pesten op school lost niets op. Het is slechts een pover doekje voor het bloeden.
Pesterijen kunnen vaak heel ver gaan en het kan lang duren voor er een oplossing in zicht is.

Dat kinderen ruzie maken met elkaar is heel normaal. Ruzie verbieden om zo pesten te voorkomen werkt niet.  Ruzie maken helpt kinderen om sociale vaardigheden te ontwikkelen.  Terwijl kinderen ruzie maken , zoeken ze hun positie in de samenleving.  Er moet dus nog een zone overblijven waarin ze kunnen plagen en ruzie maken.   Maar het kan niet de bedoeling zijn dat ze elkaar zwaar kwetsen.
Ruzies en plagerijen maken sterk, pesten doet echt pijn !

Er is een verschil tussen plagen en pesten.
Plagen is niet slecht bedoeld. Het gebeurt voor de grap. Het speelt zich af tussen gelijke individuen en daardoor is nu eens de ene en dan weer de andere de dupe.
Pesten is bedoeld om macht te verwerven, de sterkste te zijn.  De partijen zijn dan ook niet gelijk. Het is meestal een kwestie van allen tegen één,  een sterke tegen een zwakkere partij. En die ene, die zwakkere is altijd dezelfde. En niet eenmaal, maar altijd …

Pesterijen zijn niet alleen moeilijk op te sporen, maar ook complex en ondoorzichtig.
Als leerkrachten pestkoppen op heterdaad betrappen, moeten ze kordaat ingrijpen. Pestgedrag moet onmiddellijk worden afgekeurd.  Maar vooral : leerkrachten en leerlingen moeten erover praten en een oplossing zoeken voor de gepeste en de pestkop.
Het is belangrijk om méér te doen dan alleen maar het brandje te blussen. De individuele aanpak van een pestprobleem moet ingebed zijn in de pestacties op klas- en schoolniveau. Hoe duidelijker de aanpak voor iedereen, hoe meer kans op succes.

Onze school probeert een preventieve aanpak te ontwikkelen waardoor het aantal pestgevallen daalt.  We maken met de kinderen duidelijke afspraken, we werken aan een positief school- en klasklimaat en open communicatie. Maar daarnaast is een heilzame aanpak nodig wanneer er zich toch nog  pestproblemen voordoen.
Hiervoor gebruiken we de no blame-methode. 
De No Blame-aanpak is een niet bestraffende, probleemoplossende methode om met pestsituaties om te gaan. We doen een beroep op het empatisch vermogen van de groep en op de persoonlijke verantwoordelijkheid van elke deelnemer. De aanpak heeft niet tot doel de feiten in vraag te stellen.  Evenmin wordt de pester beschuldigd of gestraft.  De groep krijgt de verantwoordelijkheid een aantal voorstellen te doen om het negatieve gevoel bij het slachtoffer weg te nemen of te verminderen.

De No Blame aanpak: overzicht

Vooraf: pestsituatie wordt in kaart gebracht (er is sprake van een slachtoffer, regelmatige vervelende gebeurtenissen, één of meerdere pesters, een aantal meelopers, de klas/groep is op de hoogte). Hieronder volgt het stappenplan dat de begeleider gebruikt. Het gaat hier om een standaardscenario waarvan zowel inhoudelijk als qua timing kan worden afgeweken.

• Stap 1: gesprek met het slachtoffer
- informatie vragen, geen details over wat er juist gebeurd is,
- vraag naar beleving, gevoelens van het slachtoffer (dit kan ook in de vorm van een brief
  geschreven door het slachtoffer)
- uitleg over aanpak, nadruk op niet-bestraffende aspect, vraag toestemming,
- bespreek samen de namen om de groep samen te stellen,
- vraag wat je WEL of NIET mag vertellen over de beleving van het slachtoffer,
- vraag evt. naar een verhaal of een tekening over het gevoel van het slachtoffer,
- aangeven dat je steeds bereikbaar blijft voor het slachtoffer.

• Stap 2: groep wordt samengeroepen
- bestaat uit pesters, meelopers, vrienden en /of positief ingestelde jongeren,
- slachtoffer is niet aanwezig, dit kan de probleemoplossende aanpak bemoeilijken.

• Stap 3: leg het probleem uit
- vertel aan de groep dat je een probleem hebt,
- gebruik evt. het verhaal of de tekening van het slachtoffer,
- praat niet over details van gebeurtenissen,
- beschuldig niemand,
- duidelijk maken dat er een probleem is dat moet opgelost worden.

• Stap 4: deel de verantwoordelijkheid
- zeg duidelijk dat niemand in de problemen zit of gestraft wordt,
- elk groepslid kan bijdragen aan de oplossing,
- zij hebben het meeste contact met het slachtoffer, dus de beste kansen om het pesten te 
  stoppen.

• Stap 5: vraag de groep naar hun voorstellen
-
alle positieve voorstellen aanvaarden (niets doen is ook een positief voorstel!)
-
vraag om het concreet te maken, ‘Hoe ga je dat doen?’
-
aandacht voor de ‘ik-taal’ (wees niet tevreden met algemene uitspraken),
-
intenties kunnen opgeschreven worden.

• Stap 6: laat het aan hen over
- leg de verantwoordelijkheid bij de groep; zij alleen kunnen het probleem oplossen,
- bedank hen en geef ze duidelijk vertrouwen,
- vertel dat je hen na een week individueel wil spreken (je blijft bereikbaar).

• Stap 7: 1 week later: individuele, korte gesprekken met alle betrokkenen
- laat elk lid afzonderlijk vertellen over zijn bijdrage,
- gebruik de kernvragen: hoe is het nu, is het gestopt, ben je tevreden,…
- indien het slachtoffer niet helemaal tevreden is, kan de procedure herhaald worden.

Basisprincipes:
Het moet stoppen.
Iedereen is verantwoordelijk.
Niemand wordt gestraft.

Ankerleerkracht persoonsgerichte vorming in alle scholen van De Kraal

Naast de 'no blame'-methode bekwamen onze leerkrachten zich ook in een andere preventieve methode.  Vanaf het schooljaar 2017-2018 werkt De Kraal ook met een ankerleerkracht 'persoonsgerichte ontwikkeling'.  Juf Griet zal per periode in elke school met de kinderen komen werken, bijv. rond 'Rots en water' of 'Sherborne'. 

ROTS EN WATER

Rots en Water is een een psycho-fysieke training.  Dat wil zeggen dat er via het lichaam gewerkt wordt aan persoonsgerichte vaardigheden. Daarbij beogen we drie grote peilers: zelfreflectie, zelfvertrouwen en zelfbeheersing.  Kinderen moeten leren sterk te staan (ROTS) maar ook soepel en flexibel te zijn (WATER). In 'Rots & Water' gaan we van doen over denken naar praten, niet omgekeerd.

We werken in eerste plaats aan een 'veilige' omgeving. Pas als een kind zich veilig voelt in de groep kan het tot leren komen.  Vervolgens komt ook assertiviteit aan bod en worden sociale vaardigheden geoefend. Door middel van spelletjes en gerichte bewegingsopdrachten, ervaren de kinderen het belang van zelfvertrouwen, zelfreflectie of zelfbeheersing.  Die ervaringen nemen we spelenderwijs mee naar een volgend level: het 'mentale'.  Bij de oudere kinderen komt daar nog een level bij: het sociale.

'Rots & Water' is een wereldwijde beweging/methode die van start ging in Nederland.  Ze wordt toegepast in 22 landen. In Vlaanderen is ze nog niet heel bekend.  In Nederland wordt er in heel veel scholen al mee gewerkt.

Enkele reacties van kinderen:

'Nu weet ik wat ik moet doen als ze zeggen dat ik kalm moet worden.' (jongen, 12 jaar)

'Jij hebt me geleerd wat ik zelf kan doen om ervoor te zorgen dat ik niet opnieuw gepest word.' (meisje, 11 jaar)

In een voortdurend veranderende samenleving is het niet evident om steeds stevig in je schoenen te staan. Het is essentieel dat elk kind zich bewust is van zijn eigen gedrag en van zijn eigen mogelijkheden. Dat is ook nodig om zich open te kunnen stellen voor anderen en elkaar te kunnen ontmoeten in respect. Door te werken met 'Rots & Water', willen we kinderen, jongeren en volwassenen in beweging brengen om te streven naar een respectvolle en weerbare samenleving. Rots-en-water-oefeningen leren kinderen aan de hand van stevige oefeningen stevig in hun schoenen te staan en op te komen voor zichzelf als dat nodig is.  Tegelijk leert het kind ook steeds de controle te houden over wat het doet en wat het zegt. Na de oefeningen wordt altijd even stilgestaan bij de ervaringen. 

'Rots en Water' wordt in elk leerjaar gegeven en in elke school van De Kraal.  Hier werken we aan:

  • bewust worden van eigen gevoelens, emoties, kwaliteiten en mogelijkheden;
  • weten wat je doet, voelt, denkt,...;
  • steviger in je schoenen staan;
  • eigen sterktes kennen en benoemen;
  • grenzen verleggen;
  • zelfcontrole;
  • omgaan met frustraties en teleurstellingen;
  • omgaan met conflictsituaties;
  • de innerlijke rust bewaren;
  • de grenzen van anderen respecteren;
  • weerbaarheid;
  • voor zichzelf opkomen;
  • op een fijne manier contact leggen met anderen;
  • eigen grenzen op een assertieve en toch respectvolle manier aangeven;
  • omgaan met groepsdruk en pestgedrag;
  • ...

Lees ook: zorgvisie en zorgbeleid.

http://www.vclb-koepel.be/professionals/goed-in-je-vel2/pesten2-cyberpesten/de-no-blame-methode